Berichten

Wie schreven de Heidelbergse Catechismus?
5 februari 2013Boeken, HoofdberichtRedactie 1 Comments

De Nederlandse Geloofsbelijdenis (NGB) is in 1561 opgesteld door Guido de Brès. De Dordtse Leerregels zijn opgesteld op de Synode van Dordrecht, bij de landelijke vergadering van gereformeerde kerken in 1618 en 1619 in Dordrecht. Maar wie heeft of hebben de Heidelbergse Catechismus geschreven? Op basis van hoofdstuk 6 uit Handboek Heidelbergse Catechismus het volgende antwoord.

In het Duitse Palts was van 1559 tot aan zijn dood in 1576 de keurvorst Frederik III aan de macht. Hij gaf de opdracht om een catechismus samen te stellen die zwingliaanse en calvinistische aanhangers en de gematigde lutheranen in Palts met elkaar kon verbinden. (Politieke oorzaak?) Ook moest de catechismus trouw blijven aan de Augsburgse Belijdenis.

In het voorwoord van de catechismus schrijft Frederik III: ‘het advies en de medewerking van heel onze theologische faculteit in deze plaats, en van alle superintendenten en eminente dienaars van de kerk, [door wie ] wij hebben gezorgd voor de totstandkoming van een beknopt leerboek ofwel een catechismus van onze christelijke godsdienst’. Het comité bestond waarschijnlijk uit de volgende personnen:

  • Drie theologische hoogleraren aan de universiteit: Zacharius Ursinus, Immanuel Tremmelius, Pierre Boquin.
  • ‘Superintendenten’ (die functioneerden als een soort van bisschoppen), bestond uit negen mannen: Caspar Olvianus, Johannes Veluanus, Johannes Willing, Johann Sylvan en Johannes Eisenmenger. Vier personen zijn onbekend.
  • ‘Eminente dienaars’ of ‘voornaamste predikanten’: Olevianus (opnieuw), Adam Neuser, Petrus Macheropoeus, Tilemann Mumius, Johannes Brunner, hofpredikant Michael Diller en Konrad Marius.
  • Drie leken uit de Kirchenrat: Wenzel Zuleger, Stephan Cirler en Thomas Erastus. Samen met Boquin, Olvianus en Diller vormden zij de Kirchenrat.
  • Mogelijke leden in het comité: Petrus Datheen, leider van de Nederlandse vluchtelingengemeente, en Christoph Ehem, jurist en Frederiks raadsman in buitenlandse zaken.
  • De keurvorst zelf: Frederik III.

Voorheen werd Olevianus als een van de twee schrijvers genoemd. Maar volgens Lyle D. Bierma en Charles D. Gunnoe, de schrijvers van hoofdstuk 6, is daar geen betrouwbaar bewijs voor. Dat hij geen eindredacteur is geweest, en ook geen hoofdrol heeft gespeeld kan ook niet worden bewezen. Maar er zijn sterke aanwijzingen dat Ursinus de functie van eindredacteur heeft vervult. Ondermeer door zijn ervaring om te doceren, vertalen en opstellen van catechetisch materiaal. Hij al twee andere catechismi op zijn naam had staan. Hij de belangrijkste uitlegger en verdediger van de Heidelbergse Catechismus werd. En hij de zelfde irenische instelling als de keurvorst had.

Een andere naam die in het verleden te gemakkelijk opzij is geschoven is die van Erastus. Zo schrijft Olevianus in een brief zijn waardering uit voor de Zwitsers die hebben bijgedragen. Waarna hij schrijft: ‘Het was beslist een achteloze fout  dat [de HC] niet eerder aan u gestuurd is, ik wil niet te haastig en vrijpostig zijn, en geen lof ontnemen aan mijn zeer geliefde collega’s, vooral Erastus’.
Tevens schrijft Erastus: ‘ Wij hebben een catechismus opgesteld, waarin alle hoofdpunten van zowel de leer als de sacramenten duidelijk en heel gedetailleerd worden uitgelegd. […] Sinds enige tijd word ik er volledig door in beslag genomen. Ik heb er immers altijd erg naar verlangd om [onze] leer openbaar te maken’.

Uit deze citaten kan worden afgeleid dat het de Heidelbergse Catechismus een teamproject was. Desondanks is het zeer waarschijnlijk dat één persoon de primaire verantwoordelijkheid voor het definitieve concept had. Dit zal waarschijnlijk Ursinus zijn geweest. Waarbij uit de bronnen naar voren komt dat Erastus deelname zeer expliciet was.

De foto bij dit bericht is van het kasteel in Heidelberg. Overigens bevelen wij het boek van harte bij u aan. Als u nog twijfelt, lees dan het interview met dr. Arnold Huijgen waarna u het boek alsnog – dit advies komt niet uit financieel gewin naar voren – kunt kopen.

Update 09/02/2013: Dr. Arnold Huijgen was vandaag te gast bij Andries Radio. U kunt het terugluisteren (MP3).

'Een reactie to “Wie schreven de Heidelbergse Catechismus?”'
  1. Arnoud schreef:

    Mooi stukje! Erastus kende ik nog niet.

Geef uw reactie

Now add some widgets!