Berichten

Het doen van goede werken

Het doen van goede werken is een terugkomend thema op onze Bijbelstudieavonden. Het onderwerp leeft blijkbaar en dat is maar goed ook. Het is dan ook de moeite waard om naar een mooi boekje uit onverwachte hoek te kijken wat ingaat op dit ontwerp en waarschijnlijk bij niet veel mensen bekend is.

We kunnen de Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 24 erbij pakken, of de Heidelbergse Catechismus zondag 32 en 33, om te lezen wat we belijden over goede werken. Maar we kunnen ook naar een geschrift uit de begintijd van de Italiaanse reformatie grijpen. Laten we naar het jaar 1543 na Christus gaan. De geschriften van Luther, en die van Melanchton, zijn via de handelswegen in Zuid-Duitsland en Basel, Italië binnengekomen. Ze worden in verschillende kringen gelezen en inhoudelijk besproken. Paus Paulus III zint het niet en richt de centrale Romeinse Inquisitie op, de Congregatio Romanae et Universalis Inquisitionis, bestaande uit kardinalen en andere functionarissen. (bron) De Inquisitie heeft tot gevolg dat bekende namen die in Italië het reformatorische gedachtengoed uitdragen vluchten of de marteldood sterven.

De belangrijkste litteraire uiting van deze beweging is het traktaat Il Beneficio di Cristo (De weldaad van Christus). Het geschrift vind goede grond en er worden alleen al in de republiek Venetië maar liefst 40.000 exemplaren verspreid. De Inquisitie vond het geschrift zeer gevaarlijke inhoud bevatten en stelde alles in het werk om het systematisch te vernietigen. Maar al snel volgde de Franse (1545 en 1552) en Engelse vertaling (1548), de Duitse vertaling verscheen in 1614. Hoezeer de Inquisitie toch in haar missie is geslaagd blijkt uit het feit dat het geschift reeds in de achttiende eeuw geheel onbekend geworden is. We mogen dankbaar zijn dat Churchill Babington in 1855 het traktaat opnieuw publiceerde. Dit leidde tot de nodige vertalingen, waaronder het in Nederlands in 1856.

De volledige titel van het werk is “Zeer nuttige verhandeling over de weldaad van Christus de gekruisigde voor de christenen”. Oorspronkelijk werd het toegeschreven aan Aonio Paleario. Eind vorige eeuw bracht onderzoek aan het licht dat de schrijver Benedetto van Mantua is geweest.

De verhandeling beslaat zes hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk gaat in op de zonde van de mens. Door de zondeval heeft de mens het beeld van God verloren, waardoor hij aan de duivel gelijk en een vijand van God geworden is. Ellendekennis is nodig om de zwaarte van zijn schuld te erkennen. Het tweede hoofdstuk gaat in op de wet van God. Hoofdstuk drie gaat in op de vergeving van de zonden, de rechtvaardiging en het heil van de mens dat enkel en alleen door Christus verkregen kan worden. De rechtvaardiging van de mens kan en mag niet aan zijn werken, maar alleen aan de barmhartigheid van God en aan de verdiensten van Zijn Zoon toegeschreven worden. Hierin gaat Benedetto lijnrecht in tegen de leer van de Roomse kerk die wel getuigen dat het heil via goede werken verkregen kan worden. Het vierde hoofdstuk gaat over hoe de kerk, aangeduid als ‘iedere gelovige ziel’, de bruid van Christus wordt. In het vijfde hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de christen Christus aandoet. Hoofdstuk zes gaat tenslotte over de beste wapenen tegen ongeloof.

Maar laten we terug gaan naar waarom we dit boekje bespreken. Het voornaamste oogmerk van het werk van Benedetto is “de wonderbare weldaad die de christen van Jezus Christus de Gekruisigde heeft ontvangen naar de mate van onze zwakke krachten te loven en te verheerlijken; en om aan te tonen dat het geloof op zichzelf rechtvaardigt, dat wil zeggen dat God degenen die waarlijk geloven dat Jezus Christus voor hun zonden voldaan heeft, als rechtvaardig aanneemt; ofschoon, evenals het licht niet te scheiden is van de vlam die uitsluitend brandt op zichzelf, ook de goede werken niet te scheiden zijn van het geloof, dat uitsluitend rechtvaardigt op zichzelf.” (blz. 85) De goede werken zijn dus niet te scheiden van het geloof, en de goede werken rechtvaardigen niet.

Zo schrijft Benedetto met scherpe pen: “O grote ondankbaarheid! O schande! Wij belijden christenen te zijn, en weten dat de Zoon Gods al onze zonden op Zich heeft genomen en deze alle door Zijn kostbaar bloed heeft uitgedelgd door Zich voor ons aan het kruis te laten straffen. Desondanks wensen wij ons te rechtvaardigen en de vergeving van onze zonden te verkrijgen door onze werken, alsof de verdiensten, de gerechtigheid en het bloed van Christus daartoe onvoldoende zouden zijn als wij onze gerechtigheid – die vuil is en bezoedeld door eigenliefde, eigenbelang en duizenderlei ijdelheid – daaraan niet zouden toevoegen; daarvoor zouden we God veeleer om vergiffenis moeten vragen dan om een beloning.” (blz. 35)

“Maar wie daarentegen met een oprecht hart in zekerheid van het geloof tot God nadert, zonder enige achterdocht in Zijn beloften gelooft en er van verzekerd is dat alles wat God belooft zal gebeuren – die geeft God eer, die leeft in bestendige blijdschap; die looft en dankt  God te allen tijde, Die hem heeft uitverkoren tot heerlijkheid van het eeuwige leven; die heeft het zekerste onderpand, de Zoon van God Zelf, als zijn geliefde Bruidegom, Wiens bloed hem dronken heeft gemaakt.” (blz. 43) “Dit heilige vertrouwen is in het hart verwerkt door de Heilige Geest, die ons door het geloof is meegedeeld, en nooit zonder de goddelijke liefde is. En zo komt het dat wij door die levende kracht gedreven worden tot goede werken, en daartoe zoveel kracht en lust ontvangen, dat wij bereid zijn alles wat onverdraaglijk is te doen en te verdragen uit liefde voor en tot eer van God” (blz 44).

Het boek leest als een lange brief, in bewogen en gedreven stijl, gericht aan een ieder, over het hart van het Evangelie dat bestaat in het door geloof delen in Christus en al Zijn weldaden.

De weldaad van Christus, door Benedetto van Mantua, vertaald door Dr. J. Trapman, historische inleiding door Dr. B.J. Spruyt. Uitg. Den Hertog BV, Houten, 85 pagina’s.

U kunt het boekje eenvoudig antiquarisch kopen via boekwinkeltjes.nl. Wilt u dit niet dan kunt u ook een oude uitgave, uit 1935, via Digibron downloaden, of de uitgave van 1857 op Google books lezen.

Geef uw reactie

Now add some widgets!